{"id":9178,"date":"2026-04-01T20:46:04","date_gmt":"2026-04-01T20:46:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.dirilisyem.com\/?p=9178"},"modified":"2026-04-05T17:54:27","modified_gmt":"2026-04-05T17:54:27","slug":"enerji","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.dirilisyem.com\/index.php\/2026\/04\/01\/enerji\/","title":{"rendered":"Enerji"},"content":{"rendered":"\n


Bir s\u00fct ine\u011fi enerjiyi y\u00fcr\u00fcmek, otlamak, nefes almak, sa\u011f\u0131m ve gebe kalmak i\u00e7in kullan\u0131r. Enerji, s\u00fct
ineklerinin s\u00fct \u00fcretimi i\u00e7in en \u00f6nemli gerekliliktir.
Enerji:
\uf0b7 S\u00fct verimini,
\uf0b7 S\u00fct i\u00e7eri\u011fini (ya\u011f ve protein miktar\u0131),
\uf0b7 V\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131
etkiler.
Yemdeki enerji, yemlerin ine\u011fin fonksiyonlar\u0131n\u0131 yerine getirmesine ve \u00fcretkenli\u011fine sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 katk\u0131n\u0131n
\u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcr. T\u00fcm yemlerin br\u00fct enerji de\u011feri vard\u0131r.
Br\u00fct enerjinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 d\u0131\u015fk\u0131da kaybolur. \u0130nek taraf\u0131ndan al\u0131nan enerji ‘Sindirilebilir enerji’ olarak
adland\u0131r\u0131l\u0131r. Sindirilebilir enerjinin bir k\u0131sm\u0131, idrar \u00fcretiminin yan\u0131s\u0131ra sindirimle ilgili \u0131s\u0131 ve gaz
i\u015flemlerinde kullan\u0131l\u0131r.
Geri kalan t\u00fcm enerji Metabolik Enerji (ME) olarak da bilinir.
Enerji de\u011ferini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in Megacalorie birimi kullan\u0131l\u0131r.
Megacalorie de\u011feri ne kadar y\u00fcksekse, yemin kalitesi de o kadar iyidir.
Metabolik enerji (ME) inek taraf\u0131ndan kullan\u0131labilen enerji olup, v\u00fccut sistemlerinin bak\u0131m\u0131, aktivite,
s\u00fct \u00fcretimi, gebelik ve kilo al\u0131m\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.
Enerji \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc
Enerji Sindirilebilirlik ve Metabolik Enerji olarak 2 farkl\u0131 \u015fekilde de\u011ferlendirilebilir.
\u0130nek v\u00fccuduna giren yemin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 hi\u00e7 de\u011ferlendirmeden direk d\u0131\u015fk\u0131 ile d\u0131\u015far\u0131 atar. Yemin geriye
kalan ve inek taraf\u0131ndan faydal\u0131 bir \u015fekilde kullan\u0131labilen k\u0131sm\u0131 ise yemin sindirilebilirli\u011fini ifade eder.
Sindirilebilirlik enerjinin do\u011frudan \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011flamaz, ancak yemin y\u00fczdesi olarak \u00f6l\u00e7\u00fclerek yem
kalitesi hakk\u0131nda bilgi verir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, inek ald\u0131\u011f\u0131 besinin ne kadar fazlas\u0131n\u0131 sindirir ve kullan\u0131rsa, besin
ine\u011fe o kadar b\u00fcy\u00fck fayda sa\u011flar.
\u00d6rne\u011fin; bir yemin sindirilebilirlik oran\u0131 %60 ise, bu yemin %60’\u0131n\u0131n inek taraf\u0131ndan faydal\u0131 bir \u015fekilde
kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, geri kalan %40’l\u0131k k\u0131sm\u0131n hi\u00e7 bir fayda sa\u011flamadan d\u0131\u015fk\u0131 ile at\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.
Bir yemin sindirilebilirlik oran\u0131 ne kadar y\u00fcksek olursa, o kadar daha y\u00fcksek metabolik enerji elde
edilir.
Sindirilen enerjinin bir k\u0131sm\u0131 inek taraf\u0131ndan kullan\u0131lmadan, ge\u011firme ile metan ve karbon diyoksit
olarak, veya idrar ile at\u0131l\u0131r veya i\u015fkembe fermantasyonu esnas\u0131nda \u0131s\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ferek kaybolur. Bu
i\u015flemden sonra geri kalan ve bir ine\u011fin yem i\u00e7inde metabolik faaliyetleri i\u00e7in kullanabilece\u011fi
enerjiye Metabolik enerji denir.
Bir yemin enerji i\u00e7eri\u011fi (enerji yo\u011funlu\u011fu) metabolik enerjinin megacal de\u011ferinin kuru madde
a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na (kg) oran\u0131 olarak \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr (Mcal ME \/ kg KM).
\u00d6rne\u011fin; bu\u011fday\u0131n 2,83 Mcal \/ kg KM i\u00e7erdi\u011fi kabul edilirse, bu\u011fday\u0131n her bir kg. kuru maddesi
(bu\u011fday\u0131n komple a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil) inek taraf\u0131ndan kullan\u0131labilecek 2,83 megacal metabolik enerji i\u00e7erir.
\u0130nek enerji gereksinimi ve yemlerin enerji yo\u011funlu\u011fu metabolik enerji megacal (Mcal ME) olarak
verilir. \u0130ne\u011fin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu enerji miktar\u0131 hesapland\u0131ktan sonra, bu ihtiyaca g\u00f6re ine\u011fe verilecek
yem miktar\u0131, kuru madde a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7erdi\u011fi metabolik enerji ile belirlenir.
Bir yemin enerji i\u00e7eri\u011fi ne kadar y\u00fcksek olursa, hayvan\u0131n kullanabilece\u011fi enerji o kadar fazla olur.
Enerji kaynaklar\u0131
Enerji yemin \u00e7e\u015fitli b\u00f6l\u00fcmlerinden elde edilebilir. Karbonhidratlar, hayvansal ve bitkisel ya\u011flar, ve
hatta protein bile enerji sa\u011flayabilir.
Karbonhidratlar: Bitki dokusunda yer alan kuru maddenin %75’ini olu\u015fturur.
\u00c7e\u015fitli t\u00fcrdeki \u015feker molek\u00fclleri karbonhidratlar\u0131n yap\u0131 ta\u015flar\u0131d\u0131r. \u015eekerler \u00fc\u00e7 tip karbonhidrat
olu\u015fturmak \u00fczere farkl\u0131 say\u0131da ve \u00e7e\u015fitli yollarla bir araya gelerek kimyasal olarak ba\u011flan\u0131r ve a\u015fa\u011f\u0131da
g\u00f6sterilen 3 \u00e7e\u015fit karbonhidrat\u0131 olu\u015fturur:
\u00c7\u00f6z\u00fcnebilir karbonhidratlar: B\u00fcy\u00fcyen bitkilerin h\u00fccrelerinde bulunan basit veya tek \u015fekerdir.
\u0130\u015fkembede mikroplar taraf\u0131ndan neredeyse an\u0131nda sindirilir ve kullan\u0131l\u0131r. Depolanabilir
karbonhidratlardan 100 kat daha h\u0131zl\u0131 sindirilir. Bitkilerin yapraklar\u0131nda g\u00f6vdeye g\u00f6re daha fazla
bulunur.
Depolanabilir karbonhidratlar: Birbirine kimyasal olarak ba\u011fl\u0131 \u015feker alt birimlerinden olu\u015fur ve bitki
h\u00fccreleri i\u00e7inde bulunur. Ni\u015fasta depolanabilir karbonhidratlara bir \u00f6rnektir. Yap\u0131sal karbonhidratlara
g\u00f6re be\u015f kat daha h\u0131zl\u0131 sindirilir. Tah\u0131l, yaprak ve g\u00f6vdeler ile yem bitkilerinin so\u011fan tipindeki
k\u00f6klerinde bulunur.
Yap\u0131sal karbonhidratlar: Bitki h\u00fccre duvarlar\u0131n\u0131n lifli bile\u015fenleridir. Bitkilerin yukar\u0131 do\u011fru b\u00fcy\u00fcmesi
i\u00e7in gereken yap\u0131sal deste\u011fi sa\u011flar. Pektin, hemisel\u00fcloz ve sel\u00fcloz yap\u0131sal karbonhidratlard\u0131r. Yap\u0131sal
karbonhidratlar g\u00f6vdeli mera bitkilerinde ve samanda y\u00fcksek miktarda bulunur.
Ya\u011flar: Meralardaki otlarda bulunan kuru maddenin sadece %2-3’\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. Ya\u011flar bitkisel,
hayvansal ve i\u015flenmi\u015f ya\u011flardan olu\u015fur. Bir ine\u011fin ald\u0131\u011f\u0131 ya\u011f miktar\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 toplam kuru madde
miktar\u0131n\u0131n %5’ini ge\u00e7memelidir. Ya\u011flar yemin lezzetini azalt\u0131r ve lifleri kaplayarak i\u015fkembedeki
mikroplar taraf\u0131ndan sindirilmesini zorla\u015ft\u0131r\u0131r.
Protein: \u0130\u015fkembedeki protein fazlas\u0131 mikroplar taraf\u0131ndan enerji i\u00e7in kullan\u0131labilir. Ancak, bu durumda
protein verimsiz kullan\u0131lmaktad\u0131r.
Bir ine\u011fin bir yemden elde edebilece\u011fi enerji, o yemin enerji i\u00e7eri\u011fi ile do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r. E\u011fer, yem
enerji i\u00e7eri\u011fi y\u00fcksek ise, inek daha az miktarda yem t\u00fcketerek ihtiya\u00e7 duydu\u011fu enerjiyi al\u0131r.
\u00d6rne\u011fin:
KM %’si 90 ve enerji i\u00e7eri\u011fi 2,83 Mcal olarak \u00f6l\u00e7\u00fclen bu\u011fday ile, KM %’si 30 ve enerji i\u00e7eri\u011fi 0,88 Mcal
olarak \u00f6l\u00e7\u00fclen m\u0131s\u0131r silaj\u0131ndan verilen bir ine\u011fin her iki yemden ald\u0131\u011f\u0131 toplam enerji miktar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki
tabloda g\u00f6sterilmektedir:
Bu\u011fday\u0131n yem a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 m\u0131s\u0131r silaj\u0131na g\u00f6re yar\u0131 yar\u0131ya az olmas\u0131na ra\u011fmen, sahip oldu\u011fu y\u00fcksek KM %’si
ve enerji i\u00e7eri\u011fi nedeniyle, bu\u011fday\u0131n bir ine\u011fe sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 toplam enerji miktar\u0131 daha y\u00fcksektir. Ba\u015fka bir
ifade ile ayn\u0131 miktarda bu\u011fday\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 enerjiyi m\u0131s\u0131r silaj\u0131 ile sa\u011flamak i\u00e7in, ine\u011fe 48 kg.civar\u0131nda
m\u0131s\u0131r silaj\u0131 vermek gerekmektedir.
Bir ine\u011fin daha fazla s\u00fct vermesi i\u00e7in, daha fazla kuru madde almas\u0131 gerekir. E\u011fer d\u00fc\u015f\u00fck kalitede
(d\u00fc\u015f\u00fck enerji yo\u011funluklu) yem verilirse, daha fazla yem yemesi gerekir.
\u0130ne\u011fin enerji ihtiya\u00e7lar\u0131
\u0130nekler bak\u0131m, aktivite, gebelik, s\u00fct \u00fcretimi ve v\u00fccut kondisyonu kazanmak i\u00e7in enerjiye ihtiya\u00e7 duyar.
Ya\u015fam pay\u0131
Enerji inek metabolizmas\u0131n\u0131n bak\u0131m\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Metabolizma faaliyeti solunum ve v\u00fccut s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131
korumay\u0131 i\u00e7erir.
Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f ve yemek gibi fiziksel aktiviteler ortam s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ve fizyolojik durum (hamilelik ve laktasyon) ile
birlikte ya\u015fam pay\u0131 i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan enerji miktar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r.
S\u00fct ineklerinde, ya\u015fam pay\u0131 ihtiyac\u0131, sa\u011fmal ve kurudaki inekler i\u00e7in 0,080 Mcal ve gebe d\u00fcveler i\u00e7in
0,086 Mcal kalori de\u011ferinin hayvan v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n %75’i \u00e7arp\u0131m\u0131 ile elde edilmektedir (NRC 2001).
Ya\u015fam pay\u0131 enerji ihtiyac\u0131 = 0,080 Mcal x 0,75 x V\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 (sa\u011fmal ve kurudaki inekler)
Ya\u015fam pay\u0131 enerji ihtiyac\u0131 = 0,086 Mcal x 0,75 x V\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 (gebe d\u00fcveler)
A\u015fa\u011f\u0131daki tablo \u00e7e\u015fitli canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131nda sa\u011fmal inekler i\u00e7in gerekli olan enerjiyi g\u00f6stermektedir. Bu
de\u011ferler %5’lik g\u00fcvenlik marj\u0131 i\u00e7erir.
Ya\u015fam pay\u0131 i\u00e7in enerji ihtiyac\u0131
Aktivite i\u00e7in gerekli olan enerji
Bak\u0131m i\u00e7in gerekli enerjinin %10’u meraya dayal\u0131 besleme yap\u0131lmayan i\u015fletmelerde ineklerin aktivitesi
i\u00e7in yeterlidir. Ancak, meraya \u00e7\u0131kan inekler, meraya mesafenin fazla olmas\u0131, ineklerin meraya gitti\u011fi
yolun arazi yap\u0131s\u0131 ve beslenme i\u00e7in daha fazla zaman harcad\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 hareket i\u00e7in daha fazla
enerjiye ihtiya\u00e7 duyarlar. Otlayan ineklerin enerji ihtiyac\u0131 y\u00fcr\u00fcnen mesafe, meran\u0131n arazi yap\u0131s\u0131 ve
canl\u0131 v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak artmaktad\u0131r.
Y\u00fcr\u00fcme i\u00e7in gerekli enerji
Bir inek, y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f nedeniyle v\u00fccudunda artan \u0131s\u0131 \u00fcretimi nedeniyle, y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc d\u00fcz bir arazi boyunca
ald\u0131\u011f\u0131 her kilometrede bir kg.v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in 0,00045 Mcal enerjiye ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r (Agricultural
Research Council, 1980, Bellows ve arkada\u015flar\u0131, 1994, Coulon ve arkada\u015flar\u0131, 1998).
600 kg.l\u0131k bir ine\u011fin 1 km.uzakl\u0131ktaki meraya g\u00fcnde 2 kez gitti\u011finde ihtiya\u00e7 duydu\u011fu enerji:
Y\u00fcr\u00fcme i\u00e7in gerekli enerji = 0,00045 Mcal x Toplam y\u00fcr\u00fcnen mesafe (km) x Hayvan canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 (kg)
Y\u00fcr\u00fcme i\u00e7in gerekli enerji = 0,00045 Mcal x 4 x 600 = 1,08 Mcal
Y\u00fcr\u00fcme i\u00e7in gerekli ek enerji (E\u011fimli araziler i\u00e7in)
Meraya gidi\u015f yolu e\u011fimli oldu\u011funda ise; her bir kg.inek canl\u0131 v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in 0,006 Mcal ek enerjiye
ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r (Agricultural Research Council, 1980).
Arazinin e\u011fimli oldu\u011fu ko\u015fullarda, y\u00fcr\u00fcme i\u00e7in gerekli enerji a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde hesaplanmaktad\u0131r:
Y\u00fcr\u00fcme i\u00e7in gerekli enerji = (0,00045 Mcal x Toplam mesafe (km) x Hayvan canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 (kg)) + (0,006
Mcal x Hayvan canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 (kg))
Y\u00fcr\u00fcme i\u00e7in gerekli enerji = (0,00045 Mcal x 4 x 600) + (0,006 x 600) = 4,68 Mcal
Yeme i\u00e7in gerekli enerji
NRC-2001’e g\u00f6re, meraya dayal\u0131 olarak beslenen sa\u011fmal ineklerin, kuru madde baz\u0131nda, ald\u0131klar\u0131
besinin %60’\u0131n\u0131 meradan kar\u015f\u0131lad\u0131klar\u0131 kabul edilmektedir. Bu ko\u015fullarda, otlayan sa\u011fmal ineklerin yem
t\u00fcketimi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu enerji ise canl\u0131 v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 kg.ba\u015f\u0131na 0,0012 Mcal olarak
hesaplanmaktad\u0131r.
600 kg.l\u0131k bir ine\u011fin yem t\u00fcketimi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu enerji:
Yem t\u00fcketimi i\u00e7in gerekli enerji = 0,0012 Mcal x Hayvan canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 (kg)
Yem t\u00fcketimi i\u00e7in gerekli enerji = 0,0012 Mcal x 600 = 0,72 Mcal
Aktivite i\u00e7in gerekli toplam enerji
Yukar\u0131daki veriler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, 600 kg.a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda bir ine\u011fin 1 km.uzakl\u0131ktaki meyilli arazide
bulunan bir meraya g\u00fcnde 2 kez gidip geldi\u011fi kabul edilerek, ine\u011fin aktivite i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu enerji
a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde hesaplanmaktad\u0131r:
Aktivite i\u00e7in gerekli enerji = Y\u00fcr\u00fcme i\u00e7in gerekli enerji + Yem t\u00fcketimi i\u00e7in gerekli enerji
Aktivite i\u00e7in gerekli enerji = (0,00045 Mcal x 4 x 600) + (0,006 x 600) + (0,0012 Mcal x 600) = 5,4 Mcal
D\u00fcveler i\u00e7in
Merada beslenen d\u00fcveler i\u00e7in, y\u00fcr\u00fcme ve yeme i\u00e7in gerekli enerji ihtiya\u00e7lar\u0131 art\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
NRC-2001’e g\u00f6re, b\u00fcy\u00fcmekte olan d\u00fcveler yakla\u015f\u0131k olarak meraya gittiklerinde, meraya dayal\u0131
olmayan besleme yap\u0131lan sistemlere g\u00f6re, 2 kat daha fazla y\u00fcr\u00fcmektedir. Bu de\u011fer g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k 2
km.lik bir art\u0131\u015fa kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011finden, otlayan d\u00fcveler y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc d\u00fcz bir arazi boyunca ald\u0131\u011f\u0131 her
kilometrede bir kg.v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in 0,0009 Mcal enerjiye ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r.
Yolu e\u011fimli meralar i\u00e7in inekler ve d\u00fcveler i\u00e7in ayn\u0131 de\u011fer kullan\u0131l\u0131r (0,006 Mcal).
D\u00fcvelerin yeme i\u015flemi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu enerji ise kg.ba\u015f\u0131na 0,0016 Mcal’dir.
300 kg.a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda bir d\u00fcvenin e\u011fimli bir yol ile 1 km.uzakl\u0131ktaki meraya g\u00fcnde 2 kez gitti\u011finde, aktivite
i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu enerji a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde hesaplanmaktad\u0131r:
Aktivite i\u00e7in gerekli enerji = (0,0009 Mcal x 300) + (0,006 x 300) + (0,0016 Mcal x 300) = 2,55 Mcal
D\u00fcveler i\u00e7in aktivite enerji ihtiyac\u0131 hesaplan\u0131rken, mera mesafe de\u011ferinin i\u015flemde yer almad\u0131\u011f\u0131na
dikkat ediniz.
Gebelik i\u00e7in gerekli enerji
Gebeli\u011fin son 100 g\u00fcnl\u00fck d\u00f6nemi i\u00e7in enerji ihtiya\u00e7lar\u0131 tahmini Bell ve di\u011ferlerinin
(1995) \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na dayand\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Gebelik d\u00f6neminde sadece 190-279 nc\u0131 g\u00fcn aral\u0131\u011f\u0131nda ilave
bir enerji ihtiyac\u0131 duyulmaktad\u0131r.
Seri olarak gebeli\u011fin farkl\u0131 d\u00f6nemlerinde kesilen Holstein ineklerinin rahimleri \u00fczerinde yap\u0131lan
inceleme neticesinde, ikinci dereceden bir denklem olu\u015fturuldu (Bell ve arkada\u015flar\u0131, 1995). Bu
denklemin de\u011ferlendirilmesi sonucunda, enerji i\u00e7eri\u011finde g\u00fcnl\u00fck de\u011fi\u015fimler oldu\u011fu saptand\u0131. NRC2001’e g\u00f6re, gebelik i\u00e7in gerekli enerjinin buza\u011f\u0131n\u0131n do\u011fum a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu kabul edildi\u011finden,
ortalama 45 Kg.olan Holstein buza\u011f\u0131 do\u011fum a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, s\u00f6z konusu denkleme dahil edildi. Gebe inek
rahmi taraf\u0131ndan kullan\u0131lan etkin ME de\u011feri 0,14 olarak kabul edilmektedir (Ferrell ve arkada\u015flar\u0131,
1976). Bu veriler de\u011ferlendirildi\u011finde, gebelik d\u00f6neminde ihtiya\u00e7 duyulan ME a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde
hesaplanmaktad\u0131r:
ME (Mcal\/g\u00fcn) = [((0,00318 x Hamilelik g\u00fcn\u00fc) – 0,0352) x (Buza\u011f\u0131 do\u011fum a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131\/45)] \/ 0,14
ME de\u011ferini NEL de\u011ferine \u00e7evirmek i\u00e7in, 0,64 de\u011feri kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, gebelik d\u00f6neminde ihtiya\u00e7
duyulan NEL de\u011feri a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde hesaplanmaktad\u0131r:
NEL (Mcal\/g\u00fcn) = [((0,00318 x Hamilelik g\u00fcn\u00fc) – 0,0352) x (Buza\u011f\u0131 do\u011fum a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131\/45)] \/ 0,218
A\u015fa\u011f\u0131daki tablo hamileli\u011fin farkl\u0131 d\u00f6nemlerinde g\u00fcnl\u00fck ortalama enerji ihtiyac\u0131n\u0131 ME ve NEL olarak
g\u00f6stermektedir:
Gebelik d\u00f6neminde ortalama g\u00fcnl\u00fck enerji gereksinimleri
S\u00fct \u00fcretimi i\u00e7in gerekli enerji
Enerji s\u00fct \u00fcretmi i\u00e7in en \u00f6nemli besin bile\u015fenidir. \u0130htiya\u00e7 duyulan enerji s\u00fct\u00fcn bile\u015fimine (ya\u011f ve
protein i\u00e7eri\u011fi) ba\u011fl\u0131d\u0131r.
S\u00fct \u00fcretimi i\u00e7in gerekli Net Enerji (NEL), \u00fcretilen s\u00fctte bulunan enerji olarak tan\u0131mlan\u0131r. S\u00fctteki
NEL konsantrasyonu, s\u00fctteki ya\u011f, protein ve laktoz bile\u015fenlerinin yanma \u0131s\u0131lar\u0131n\u0131n toplam\u0131na e\u015fittir.
S\u00fctteki ya\u011f, protein ve laktoz bile\u015fenlerinin yanma \u0131s\u0131lar\u0131 s\u0131ras\u0131yla 9,29, 5,71, ve 3,95 Mcal\/kg’d\u0131r.
\u00c7o\u011funlukla, s\u00fct ya\u011f ve protein de\u011ferleri \u00f6l\u00e7\u00fclmesine ra\u011fmen, laktoz de\u011feri \u00f6l\u00e7\u00fclmez. S\u00fct laktoz de\u011feri
en az de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6steren bile\u015fen olup, s\u00fct\u00fcn %4,85’ini olu\u015fturur. Sadece, hayvan\u0131n \u0131rk\u0131na ve s\u00fct
protein de\u011ferine ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7ok az farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir (NRC 2001).
S\u00fct ham proteini, N (Azot)x6,38 olarak de\u011ferlendirildi\u011finde, yakla\u015f\u0131k %7 Protein olmayan Azot (NPN)
i\u00e7ermekte, s\u00fctteki NPN’nin yakla\u015f\u0131k %50’sini \u00fcre, geri kalan\u0131n\u0131 ise amonyak, peptidler, kreatin,
kreatinin, hip\u00fcrik asit, \u00fcrik asit ve di\u011fer azot i\u00e7eren bile\u015fikler olu\u015fturmaktad\u0131r (DePeters ve arkada\u015flar\u0131,
1992).
Ortalama bile\u015fime ve NPN’yi olu\u015fturan bile\u015fenlerin yanma \u0131s\u0131lar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, NPN i\u00e7in yanma \u0131s\u0131s\u0131
2,21 kcal\/gr.’d\u0131r. Toplam ve ger\u00e7ek protein dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, s\u00fct ham proteini i\u00e7in katsay\u0131 (s\u00fctteki
farkl\u0131 azot bile\u015fenlerinin ortalam a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131) 5,47 kcal\/gr.’d\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, s\u00fctteki NEL konsantrasyonu
a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde hesaplan\u0131r:
NEL (Mcal\/kg)= (0,0929 x %Ya\u011f) + (0,0547 x %Ham protein) + (0,0395 x %Laktoz)
E\u011fer s\u00fct laktoz i\u00e7eri\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fclmez ve %4,85 olarak kabul edilirse;
NEL (Mcal\/kg)= (0,0929 x %Ya\u011f) + (0,0547 x %Ham protein) + 0,192
A\u015fa\u011f\u0131daki tabloda kar\u015f\u0131lar\u0131nda g\u00f6sterilen ya\u011f ve protein i\u00e7eri\u011fine sahip bir litre s\u00fct \u00fcretmek i\u00e7in gerekli
olan enerjiyi g\u00f6stermektedir:
De\u011fi\u015fken i\u00e7erikte bir litre s\u00fct i\u00e7in gerekli enerji (Mcal\/Litre)
V\u00fccut kondisyonu i\u00e7in gerekli enerji
Yeti\u015fkin bir inek a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda, bu durum daha \u00e7ok ya\u011f art\u0131m\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fir. Omurga, kaburga,
kal\u00e7a ve bacak kemikleri \u00fczerinde ve kuyruk ba\u015f\u0131 etraf\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bu ekstra ya\u011fa V\u00fccut
Kondisyonu denir.
V\u00fccut kondisyonu g\u00f6rsel olarak de\u011ferlendirilir. \u00c7ok zay\u0131f inek 3 ve ya\u011fl\u0131 bir inek 6 puan alabilir.
Bir ine\u011fin ekstra kondisyonunu puanlaman\u0131n di\u011fer bir y\u00f6ntemi ise onu tartmakt\u0131r. Kondisyon puan\u0131
ine\u011fin v\u00fccut yap\u0131s\u0131 ile ilgili oldu\u011fundan, bir ine\u011fin kondisyonunun art\u0131p artmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in
tartmak daha kesin sonu\u00e7 verir.
B\u00fcy\u00fck yap\u0131l\u0131 bir inekte, k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131l\u0131 bir ine\u011fe g\u00f6re elde edece\u011fi bir v\u00fccut kondisyon puan\u0131 i\u00e7in daha
fazla ya\u011f art\u0131\u015f\u0131na ihtiya\u00e7 duyulur.
Genel olarak, ine\u011fin v\u00fccut kondisyon puan\u0131n\u0131 bir de\u011fer art\u0131rmak i\u00e7in gerekli olan kilo art\u0131\u015f\u0131 ine\u011fin
mevcut canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n %8’dir. A\u015fa\u011f\u0131daki tablo farkl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131ktaki inekler i\u00e7in bir kondisyon puan\u0131na
kar\u015f\u0131l\u0131k gelen a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 g\u00f6stermektedir:
Farkl\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki inekler i\u00e7in bir kondisyon puan\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelen a\u011f\u0131rl\u0131k
Bir ine\u011fin v\u00fccut kondisyonu artt\u0131\u011f\u0131nda, enerji ya\u011f olarak saklan\u0131r. Tersine, v\u00fccut kondisyonu
azald\u0131\u011f\u0131nda enerji a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar.
A\u015fa\u011f\u0131daki tablo v\u00fccut kondisyonu art\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan ve v\u00fccut kondisyonu azald\u0131\u011f\u0131nda a\u00e7\u0131\u011fa
\u00e7\u0131kan enerjiyi g\u00f6sterir.Kuru d\u00f6nemde bir kilogram kazanmak i\u00e7in gerekli enerjinin ge\u00e7 laktasyon
d\u00f6neminde kazanmak i\u00e7in gerekenden daha fazla oldu\u011funa dikkat edin. Kuru d\u00f6nemde inek i\u00e7in v\u00fccut
kondisyonunu art\u0131rmak \u00f6nemli olmas\u0131na ra\u011fmen, ge\u00e7 laktasyon d\u00f6neminde v\u00fccut kondisyonu
art\u0131rtmak i\u00e7in yap\u0131lan besleme daha etkilidir.
V\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 veya kondisyonu de\u011fi\u015fimlerinde bir kilogram enerji kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131
V\u00fccut kondisyon de\u011fi\u015fiklikleri i\u00e7in hesaplamalar:
\u00d6RNEK 1: Laktasyonun ilk aylar\u0131nda g\u00fcnde canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndan 0,5 kg kaybeden bir inek i\u00e7in:
\u0130ne\u011fin 0,5 kg.l\u0131k v\u00fccut kondisyon kayb\u0131ndan dolay\u0131 her g\u00fcn a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan 3,35 Mcal enerji (1 kg.i\u00e7in 6,69
Mcal oldu\u011fundan), inek taraf\u0131ndan, s\u00fct bile\u015fenlerine ba\u011fl\u0131 olarak, g\u00fcnde 2-3 litre s\u00fct \u00fcretimi i\u00e7in
kullan\u0131l\u0131r. Bu durum, ine\u011fe d\u0131\u015far\u0131dan yem yoluyla sa\u011flanan enerji miktar\u0131n\u0131 azalt\u0131r.
\u00d6RNEK 2: Ge\u00e7 laktasyon d\u00f6neminde 550 kg.l\u0131k siyah alaca bir inek, v\u00fccut kondisyonunu yar\u0131m puan
art\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda:
\u0130ne\u011fin 22 kg.l\u0131k canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131k art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamas\u0131 i\u00e7in kilo kazanma d\u00f6nemi boyunca, bak\u0131m, aktivite, gebelik
ve s\u00fct \u00fcretimi i\u00e7in her g\u00fcn gerekli olan enerjiye ek olarak 231,22 Mcal (10,51 Mcal x 22 kg) enerji
al\u0131m\u0131na ihtiyac\u0131 olacakt\u0131r.
\u00d6RNEK 3: Kuru d\u00f6nemde 6 haftada (42 g\u00fcn) bir kondisyon puan\u0131 alan 550 kg.l\u0131k siyah alaca inek i\u00e7in:
Bu durum 44 kg.l\u0131k canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131k art\u0131\u015f\u0131 gerektirir. A\u011f\u0131rl\u0131k kazanc\u0131 i\u00e7in kuru d\u00f6nemde ilave olarak toplam:
Toplam ek enerji ihtiyac\u0131 = 13,14 Mcal x 44 kg = 578,16 Mcal
G\u00fcnl\u00fck ek enerji ihtiyac\u0131 = 578,16 \/ 42 g\u00fcn = 13,76 Mcal
Ortam\u0131n enerji gereksinimleri \u00fczerinde etkisi
Laktasyondaki inekler, fazla yem t\u00fcketerek y\u00fcksek \u0131s\u0131 \u00fcrettiklerinden, so\u011fuk ortamlarda enerji
ihtiya\u00e7lar\u0131ndaki de\u011fi\u015fim d\u00fc\u015f\u00fck seviyede olacakt\u0131r. Do\u011fal olarak havaland\u0131r\u0131lan serbest durakl\u0131 ah\u0131rlarda
bile, inekler kuru kald\u0131\u011f\u0131 ve direk r\u00fczgara maruz kalmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, so\u011fuk ortamlara kar\u015f\u0131 koyabilmek
i\u00e7in fazladan enerji al\u0131m\u0131na ihtiya\u00e7 duymamaktad\u0131r.
Gevi\u015f getiren hayvanlarda, 20\u00b0C’nin alt\u0131nda ortam s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131ndaki her 10\u00b0C’lik d\u00fc\u015f\u00fc\u015f t\u00fcketilen kuru
maddenin sindirilebilirli\u011fini %1,8 oran\u0131nda azaltmaktad\u0131r (Young, 1976). So\u011fuk stresi alt\u0131nda KM
sindirilebilirlik oran\u0131n\u0131n azalmas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlukla, yemlerin sindirim sisteminden ge\u00e7i\u015f oran\u0131n\u0131n
artmas\u0131 ile izah edilebilmektedir (Kennedy ve arkada\u015flar\u0131, 1976). Bu durumda, yem enerji de\u011ferleri
beklenenden daha az olmaktad\u0131r.
Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k stresinin ineklerin bak\u0131m enerji ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 %7-25 oran\u0131nda art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kabul
edilmektedir (National Research Council, 1981). Bu art\u0131\u015f, 600 kg.l\u0131k bir inek i\u00e7in g\u00fcnde 0,7-2,4 Mcal
enerji ihtiyac\u0131 art\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelmesine kar\u015f\u0131n, s\u0131cakl\u0131k stresinin etkilerini kesin olarak ortaya koyacak
yeterli veriler mevcut de\u011fildir. S\u0131cakl\u0131k stresi ineklerde davran\u0131\u015f ve metabolik de\u011fi\u015fikliklere neden
olmaktad\u0131r (West, 1994).
A\u015f\u0131r\u0131 so\u011fuk ve s\u0131cak havalarda ko\u015fullar enerji ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilir. Bu durumlarda, duruma g\u00f6re
ineklere ilave enerji sa\u011flayan yem takviyeleri yap\u0131labilir.
Laktasyonda ve kuru d\u00f6nemde doku kayb\u0131 ve kazan\u0131m\u0131
\u0130nekler olgun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na eri\u015fene kadar, rasyonlar b\u00fcy\u00fcme ihtiya\u00e7lar\u0131 hesap edilerek haz\u0131rlan\u0131r. Ancak,
laktasyonda ve kuru d\u00f6nemde v\u00fccut yap\u0131s\u0131nda meydana gelen de\u011fi\u015fikliklerin nedeni, beslenmedeki
enerji miktar\u0131n\u0131n yetersiz veya fazla olmas\u0131ndan, \u00f6ncelikle dokular\u0131n azalmas\u0131 ve \u00e7o\u011falmas\u0131d\u0131r.
\u0130nek v\u00fccut dokular\u0131 (esas olarak i\u00e7 ve d\u0131\u015f ya\u011f depolar\u0131) genel olarak v\u00fccut rezervleri olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.
Enerji rezervlerinin en do\u011fru \u015fekilde y\u00f6netimi, s\u00fct ine\u011fi yeti\u015ftiricili\u011finde ekonomik ba\u015far\u0131 i\u00e7in olduk\u00e7a
kritik bir \u00f6nceli\u011fe sahiptir. \u0130nekler \u00e7ok ya\u011fland\u0131klar\u0131nda veya kilo kaybettiklerinde, metabolik
rahats\u0131zl\u0131klar ve hastal\u0131klar, d\u00fc\u015f\u00fck s\u00fct verimi, d\u00fc\u015f\u00fck gebe kalma oran\u0131 ve zor do\u011fum gibi risklerle kar\u015f\u0131
kar\u015f\u0131ya kalabilmektedirler (Ferguson Otto, 1989). A\u015f\u0131r\u0131 kondisyon girdileri art\u0131rmakta, zor do\u011fuma ve
erken laktasyonda kuru madde al\u0131m\u0131nda azalmaya neden olmaktad\u0131r. Zay\u0131f inekler ise, azami s\u00fct
verimi i\u00e7in yeterli rezervlerine sahip olamazlar ve beklenen zamanda gebe kalamazlar (NRC-2001).
S\u00fct inekleri, erken laktasyon d\u00f6neminde, v\u00fccut dokusundaki enerjiyi kullanarak, s\u00fct \u00fcretimi i\u00e7in
gerekli enerjiye takviye sa\u011flar. Orta ve ge\u00e7 laktasyonda ise, bir sonraki laktasyon i\u00e7in kaybetti\u011fi
dokular\u0131 kazan\u0131r. \u0130neklerin kondisyon kazanarak fazladan elde etti\u011fi t\u00fcm dokular\u0131 erken laktasyonda
eritmesi gerekmektedir.
\u0130neklerin canl\u0131 v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikler, doku enerji depposundaki de\u011fi\u015fiklikleri do\u011fru bir
\u015fekilde yans\u0131tmayabilir. Hayvanlar\u0131n kesimi ile yap\u0131lan v\u00fccut enerji depolar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc deneylerinde,
depolanan enerjinin %40 oran\u0131nda farkl\u0131 oldu\u011fu ve canl\u0131 v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda do\u011fumdan itibaren 5-12
haftal\u0131k d\u00f6neme kadar \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck bir de\u011fi\u015fikik g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f veya hi\u00e7 bir de\u011fi\u015fiklik tespit edilememi\u015ftir
(Andrew ve arkada\u015flar\u0131, 1994; Gibb ve arkada\u015flar\u0131, 1992).
Al\u0131nan yem miktar\u0131 artt\u0131k\u00e7a, sindirim sistemi dolulu\u011fu da artmaktad\u0131r. S\u00fct ineklerinde, ortalama
sindirim sistemi dolulu\u011fu canl\u0131 v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n %15’dir. En son yap\u0131lan do\u011frudan ve dolayl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcmlerle
ger\u00e7ekle\u015ftirilen deneylere g\u00f6re, al\u0131nan her bir kg. kuru maddeye kar\u015f\u0131l\u0131k sindirim sistemi dolulu\u011fu 2,5
kg. artmaktad\u0131r (Komaragiri ve Erdman, 1997, 1998; Gibb ve arkada\u015flar\u0131, 1992).
Erken laktasyondaki doku kayb\u0131, yem al\u0131m\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde artt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemle ayn\u0131 zamanda meydana
geldi\u011finden, v\u00fccut doku a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndaki azalma sindirim sistemi dolulu\u011fu nedeniyle fark
edilememektedir. Bu nedenle, canl\u0131 v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndaki de\u011fi\u015fimler doku a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndaki de\u011fi\u015fimleri
yans\u0131tmamaktad\u0131r. S\u00fct \u00fcretiminde zirveye ula\u015ft\u0131ktan sonra, yem al\u0131m\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnden ve sindirim sistemi
dolulu\u011fu azald\u0131\u011f\u0131ndan, canl\u0131 v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndaki art\u0131\u015flar ger\u00e7ek de\u011ferlerin alt\u0131nda
de\u011ferlendirilmektedir.
V\u00fccut kompozisyonuna ba\u011fl\u0131 V\u00fccut Kondisyon Puan\u0131na (BCS) ili\u015fkin denklemler, farkl\u0131 \u0131rktan, farkl\u0131
a\u011f\u0131rl\u0131k ve BCS de\u011ferlerine sahip 106 ergin inek \u00fczerinde, 9 dereceli BCS \u00f6l\u00e7e\u011fi kullanarak (1-9 aras\u0131
puanlama sistemi, BCS(9)) elde edilen verilerden geli\u015ftirilmi\u015ftir. BCS (9) ile ya\u011f\u0131n ve k\u00fcl\u00fcn bo\u015f v\u00fccut
y\u00fczdesi aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi tan\u0131mlayan denklemler do\u011frusald\u0131r. BCS, her hayvan i\u00e7in, s\u0131ras\u0131yla v\u00fccudun
ya\u011f, protein ve enerji enerji de\u011fi\u015fimlerinin, s\u0131ras\u0131yla %65, %52, ve %66’sine kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir.
Bo\u015f v\u00fccut ya\u011f oran\u0131 = 0,037683 x BCS(9) (Denklem-1)
Bo\u015f v\u00fccut protein oran\u0131 = 0,200886 – (0,0066762 x BCS(9)) (Denklem-2)
Yukar\u0131daki denklemler, BCS de\u011ferini 1 ile 9 aras\u0131ndaki de\u011ferlerden birini kullan\u0131r. Ancak, s\u00fct inekleri
genellikle 1-5 aras\u0131ndaki de\u011ferler kullan\u0131lmaktad\u0131r. NRC-2001’de, kullan\u0131c\u0131n\u0131n 1-5 aras\u0131nda girdi\u011fi
de\u011fer, 1-9 aras\u0131ndaki \u00f6l\u00e7e\u011fe \u00e7evrilir.
BCS(9) = ((S\u00fct\u00e7\u00fcl\u00fck BCS – 1) x 2) + 1 (Denklem-3)
Yukar\u0131daki 1 ve 2 nci denklemler v\u00fccut doku kompozisyonunun artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in
kullan\u0131l\u0131r. Daha sonra, bu sonuca g\u00f6re, v\u00fccut rezervlerindeki de\u011fi\u015fiklikler i\u00e7in elde edilen veya
verilmesi gereken enerji hesaplan\u0131r.
NRC-2001’e g\u00f6re, v\u00fccut ya\u011f ve protein yanma \u0131s\u0131s\u0131n\u0131 s\u0131ras\u0131yla 9,4 ve 5,55 Mcal\/kg’dir. 1 kg. v\u00fccut
rezervinde bulunan enerjiyi hesaplamak i\u00e7in, v\u00fccut ya\u011f ve protein yanma \u0131s\u0131lar\u0131 s\u0131ras\u0131yla bo\u015f v\u00fccut ya\u011f
ve protein oranlar\u0131yla \u00e7arp\u0131larak elde edilen de\u011ferler toplanmaktad\u0131r:
Toplam rezerve enerji (Mcal\/kg) = (Bo\u015f v\u00fccut ya\u011f oran\u0131 x 9,4) + (Bo\u015f v\u00fccut protein oran\u0131 x 5,55)
(Denklem-4)
Farkl\u0131 BCS’ler i\u00e7in, v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in enerji miktar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki tabloda g\u00f6sterilmektedir.
Rezerv enerji s\u00fct \u00fcretimini desteklemek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, etkinlik de\u011feri 0,82 oldu\u011fundan, v\u00fccut
rezervleri taraf\u0131ndan sa\u011flanan NEL de\u011feri a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde hesaplan\u0131r:
V\u00fccut rezerv kayb\u0131ndan elde edilen enerji (NEL) (Mcal\/kg) = Toplam rezerve enerji x 0,82 (Denklem-5)
V\u00fccut doku enerjisi i\u00e7in, rasyondaki metabolik enerjinin \u00f6l\u00e7\u00fclen etkin kullan\u0131m\u0131, laktasyonda olmayan
inekler i\u00e7in 0,60 ve laktasyondaki inekler i\u00e7in 0,75’dir (Moe ve arkada\u015flar\u0131, 1992). Laktasyondali
ineklerde s\u00fct \u00fcretimi ve v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kazanmak i\u00e7in kullan\u0131lan etkim ME de\u011ferleri s\u0131ras\u0131yla, 0,64 ve
0,75 olarak kabul edildi\u011finde, laktasyon d\u00f6neminde 1 kg. a\u011f\u0131rl\u0131k kazanc\u0131 i\u00e7in gerekli olan NEL miktar\u0131
a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde hesaplanmaktad\u0131r:
V\u00fccut rezerv kazanc\u0131 enerji (NEL) (Mcal\/kg) = Toplam rezerve enerji x (0,64\/0,75) (Denklem-6)
Sa\u011f\u0131lmayan ineklerde, yukar\u0131daki denklemde 0,75 yerine 0,60 de\u011feri kullan\u0131l\u0131r.
V\u00fccut rezerv kazanc\u0131 enerji (NEL) (Mcal\/kg) = Toplam rezerve enerji x (0,64\/0,60) (Denklem-7)
\u0130nekler y\u00fcksek miktarda yem t\u00fckettiklerinde sindirilebilirlik oran\u0131 azald\u0131\u011f\u0131ndan, ineklere bak\u0131m
esnas\u0131nda verilen yemlerin y\u00fcksek sindirilebilirlik de\u011ferlerinden dolay\u0131, kuru d\u00f6nemde doku kazanc\u0131
i\u00e7in gerekli olan besin miktar\u0131 g\u00f6r\u00fcnenden daha azd\u0131r.
BCS’de bir birimlik de\u011fi\u015fiklik i\u00e7in sa\u011flanan veya gereken enerji miktar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek i\u00e7in, BCS’deki
de\u011fii\u015fikli\u011fe ba\u011fl\u0131 canl\u0131 v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fikli\u011fi hesaplanmal\u0131d\u0131r. 5 \u00f6l\u00e7ekli BCS’deki tek birim de\u011fi\u015fikli\u011fi
ba\u015f\u0131na bo\u015f v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ortalama de\u011fi\u015fimi (BVA) %13,7’dir (Fox ve arkada\u015flar\u0131, 1999).
Bo\u015f v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 (BVA – EBW) = 0,851 x Saf v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 (Shrunk BW)
Saf v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 (Shrunk BW) = 0,96 x VA (BW)
Bo\u015f v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 (BVA – EBW) = 0,817 x VA (BW)
Farkl\u0131 BCS’lerde Bo\u015f V\u00fccut (BV) Kimyasal Kompozisyonu, Ba\u011f\u0131l BV A\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve CA kayb\u0131ndan sa\u011flanan
NEL ve CA kazanc\u0131 i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan NEL<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Bo\u015f v\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 = 0,817 x Canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131k<\/li>\n\n\n\n
  2. Bir sonraki 0,5’lik BCS de\u011ferine ula\u015fmak i\u00e7in 1 BVA kazanc\u0131nda bulunan doku enerjisidir.<\/li>\n\n\n\n
  3. \u00d6nce bir kg. BVA ba\u015f\u0131na doku enerjisini VA (BVA x 0,855) ba\u015f\u0131na doku enerjisine \u00e7evrilir. Canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131k
    kayb\u0131 i\u00e7in, 0,82 de\u011ferini kullanarak, bu de\u011feri Besinsel NEL de\u011ferine \u00e7evirir. Canl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131k kazanc\u0131 i\u00e7in,
    besinsel NEL de\u011ferini doku enerjisine \u00e7evirir.
    Farkl\u0131 Canl\u0131 A\u011f\u0131rl\u0131k ve BCS’lerdeki ineklerin V\u00fccut Kondisyon Puan\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in sa\u011flanan veya
    ihtiya\u00e7 duyulan Enerji
    G\u00fcnl\u00fck enerji ihtiyac\u0131 hesaplamalar\u0131
    Yukar\u0131daki tablolarda farkl\u0131 konular i\u00e7in verilen enerji ihtiyac\u0131 de\u011ferlerini kullanarak, farkl\u0131 laktasyon
    d\u00f6nemlerinde ve ko\u015fullardaki bir ine\u011fin bir g\u00fcnl\u00fck enerji ihtiyac\u0131n\u0131 hesaplayabilirsiniz. A\u015fa\u011f\u0131da
    g\u00f6sterilen 8 farkl\u0131 de\u011fer enerji ihtiyac\u0131 hesaplamalar\u0131nda dikkate al\u0131nmaktad\u0131r:<\/li>\n\n\n\n
  4. \u0130ne\u011fin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131: \u0130ne\u011fin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak g\u00fcnl\u00fck bak\u0131m i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu enerji hesab\u0131 i\u00e7in.<\/li>\n\n\n\n
  5. Arazi durumu: \u0130ne\u011fin bir g\u00fcn i\u00e7inde y\u00fcr\u00fcyerek gidip geldi\u011fi bir arazi varsa, arazi durumunu
    g\u00f6stermek i\u00e7in.<\/li>\n\n\n\n
  6. Mesafe: \u0130ne\u011fin y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc mesafenin gidi\u015f d\u00f6n\u00fc\u015f olarak toplam de\u011feri.<\/li>\n\n\n\n
  7. Gebelik durumu: \u0130ne\u011fin gebe olup olmad\u0131\u011f\u0131, gebe ise ka\u00e7\u0131nc\u0131 ayda oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/li>\n\n\n\n
  8. S\u00fct verimi: \u0130nekten bir g\u00fcnde elde edilen s\u00fct miktar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/li>\n\n\n\n
  9. S\u00fct ya\u011f oran\u0131: \u0130nekten elde edilen s\u00fct\u00fcn ya\u011f oran\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/li>\n\n\n\n
  10. S\u00fct protein oran\u0131: \u0130nekten elde edilen s\u00fct\u00fcn protein oran\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/li>\n\n\n\n
  11. Kondisyon durumu: \u0130ne\u011fin bulundu\u011fu laktasyon d\u00f6nemine ba\u011fl\u0131 olarak, bir g\u00fcnde kazand\u0131\u011f\u0131 veya
    kaybetti\u011fi a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kilogram olarak g\u00f6sterir.
    Enerji yemleri
    Rasyonda yer alacak yemleri belirlerken, yemlerin kuru madde (KM%), enerji (Mcal\/kg KM), ham
    protein (CP%) ve n\u00f6tr deterjan lif (NDF%) i\u00e7eriklerini bilmek sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir besleme i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir.
    Genel olarak, ni\u015fasta ve \u015feker oran\u0131 y\u00fcksek olan arpa, bu\u011fday, tritikale ve yulaf gibi tane yemler
    beslemede y\u00fcksek enerji ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Ayn\u0131 zamanda ticari konsantre pelet
    yemler, \u00f6zel olarak form\u00fcle edilmi\u015f konsantre kar\u0131\u015f\u0131mlar veya yan \u00fcr\u00fcnler de ayn\u0131 ama\u00e7la kullan\u0131labilir.
    Yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan enerji yemlerinin de\u011ferleri a\u015fa\u011f\u0131daki tablo yer almaktad\u0131r:
    Enerji i\u00e7eri\u011fi y\u00fcksek baz\u0131 yemlerin besin de\u011ferleri
    Ticari yem \u00fcretiminde kullan\u0131lan y\u00fcksek \u0131s\u0131 ve kimyasal i\u015flemler sonucunda protein yap\u0131s\u0131
    de\u011fi\u015ftirildi\u011finden, protein i\u00e7indeki RUP miktar\u0131 artar ve proteinin daha fazla bir k\u0131sm\u0131 i\u015fkembede
    par\u00e7alanmadan ba\u011f\u0131rsaklara direk ge\u00e7i\u015f yapar.
    Tah\u0131l tanelerinin enerji i\u00e7eri\u011fi, olduk\u00e7a y\u00fcksek olmas\u0131na ra\u011fmen, genellikle az UDP i\u00e7erir.
    Rasyondaki tane tah\u0131l miktar\u0131 y\u00fcksek seviyelere \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r veya aniden art\u0131r\u0131l\u0131rsa, i\u015fkembede laktik asit
    olu\u015fumu ile birlikte Asidoz riski ortaya \u00e7\u0131kar. \u0130\u015fkembede artan asit oran\u0131 lifleri par\u00e7alayan mikroplar\u0131n
    aktivitesini azaltt\u0131\u011f\u0131ndan, hayvan\u0131n sindirimi yava\u015flar ve i\u015ftah\u0131 azal\u0131r.
    Asidoz riskini engellemek i\u00e7in rasyondaki tane tah\u0131l ve enerji i\u00e7eri\u011fi y\u00fcksek yemlerin miktar\u0131n\u0131
    belirlerken \u00f6zen g\u00f6sterilmelidir.
    Erken hasat edilmi\u015f olan m\u0131s\u0131r gibi silaj yemlerinde y\u00fcksek enerji ve ham protein de\u011ferleri elde
    edilebilir. Ge\u00e7 kesilmi\u015f ot ve silajda enerji ve protein de\u011ferleri daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.
    Enerji yemlerinin s\u00fct verimine etkisi
    Enerji yemlerinin kaliteli olmas\u0131 ve do\u011fru bir \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 s\u00fct verimini olumlu bir \u015fekilde
    etkiler. Ancak, 1 kg. enerji yemi ile laktasyonun farkl\u0131 d\u00f6nemlerinde elde edilen s\u00fct verim art\u0131\u015f\u0131 farkl\u0131l\u0131k
    g\u00f6sterebilir. Orta laktasyon d\u00f6nemindeki verim ge\u00e7 laktasyon d\u00f6nemine g\u00f6re daha fazla olabilir.
    Enerji yemlerine yap\u0131lan i\u015flemler
    Herhangi bir i\u015flem yap\u0131lmadan do\u011frudan rasyona kat\u0131lan tah\u0131l taneleri beslemede genellikle yemlerin
    verimsiz kullan\u0131lmas\u0131na ve d\u00fc\u015f\u00fck s\u00fct verimine yol a\u00e7ar. Bu durum, tah\u0131l tanelerinin i\u015fkembedeki
    mikroplar\u0131n kabuklar\u0131n\u0131 k\u0131rmalar\u0131na ve i\u015flem yapmalar\u0131na yetecek kadar zaman i\u015fkembede
    kalmamalar\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.
    Bu sorunu ortadan kald\u0131rman\u0131n en kolay ve uygun y\u00f6ntemi yemlerin sindirimini en \u00fcst seviyeye
    \u00e7\u0131karan yem k\u0131rma i\u015flemidir.
    Yemlere uygulanabilecek olan kimyasal, peletleme ve \u0131s\u0131tma gibi di\u011fer i\u015flemler sadece b\u00fcy\u00fck yem
    \u00fcreticileri taraf\u0131ndan fabrika ortam\u0131nda uygulanmaktad\u0131r.
    Yulaf ile ilgili olarak, yap\u0131lacak i\u015flem hakk\u0131nda bir farkl\u0131l\u0131k vard\u0131r. Yulaf\u0131n rasyona i\u015flenmemi\u015f veya
    i\u015flenmi\u015f olarak kat\u0131lmas\u0131 aras\u0131nda s\u00fct verimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan pek b\u00fcy\u00fck bir fark yoktur.
    Tah\u0131l tanelerinin sindilebilirli\u011fini art\u0131rmak i\u00e7in i\u015flem yaparken; bu\u011fday, arpa ve tritikale i\u00e7in tanelerin
    k\u0131r\u0131larak 3 veya 4 par\u00e7aya ayr\u0131lmas\u0131, sorgum ve m\u0131s\u0131r i\u00e7in ise tanelerin ince bir \u015fekilde \u00f6\u011f\u00fct\u00fclerek
    rasyona kat\u0131lmas\u0131 \u00f6nerilir.
    Tanelerin k\u0131rma ve \u00f6\u011f\u00fctme derecesi artt\u0131k\u00e7a, tah\u0131ldaki ni\u015fasta i\u015fkembede kullan\u0131m i\u00e7in daha haz\u0131r hale
    gelir. Bu durum besinden faydalanma oran\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. Ancak, verilen miktar artt\u0131\u011f\u0131nda (g\u00fcnde 4
    kg.\u00fczerinde), sindirim sorunlar\u0131 g\u00f6r\u00fclebilece\u011finden ve s\u00fct ya\u011f oran\u0131 azalabilece\u011finden, rasyondaki
    miktar\u0131n belirlenmesine \u00f6zen g\u00f6sterilmelidir.
    Tah\u0131l tanelerinin \u00e7ok ince bir \u015fekilde \u00f6\u011f\u00fct\u00fclmesi s\u0131\u011f\u0131r i\u00e7in yemin lezzetini de azaltabilece\u011fi dikkate
    al\u0131nmal\u0131d\u0131r.
    Tah\u0131llara kimyasal i\u015flem uyguland\u0131\u011f\u0131nda, tah\u0131l tanelerinin lifli tohum kabu\u011fu zay\u0131flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan,
    i\u015fkembedeki bakteriler tah\u0131l tanelerinin i\u00e7ine girip daha kolay i\u015flem yapabilir. B\u00f6ylelikle tah\u0131l\u0131n
    sindirilme oran\u0131 art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olur. Ayr\u0131ca, kimyasal i\u015flem g\u00f6ren tah\u0131l taneleri mekanik olarak i\u015flem g\u00f6ren
    tah\u0131la g\u00f6re daha yava\u015f sindirildi\u011finden, asidoz meydana gelme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha azd\u0131r.
    Pelet yem \u00fcretiminde kullan\u0131lan \u0131s\u0131l i\u015flem yemlerde bulunan proteinin i\u015fkembede par\u00e7alanma oran\u0131n\u0131
    azalt\u0131r. S\u00fct verimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan pelet ve tah\u0131l taneleri kullan\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan pek b\u00fcy\u00fck bir fark olmamas\u0131na
    ra\u011fmen, y\u00fcksek miktarda yap\u0131lan beslemelerde, asidozu \u00f6nleyen i\u015fkembe tamponlar\u0131 i\u00e7erdi\u011finden ve
    enerji ve protein i\u00e7eri\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha dengeli oldu\u011fundan peletler tah\u0131l tanelerine g\u00f6re daha
    avantajl\u0131d\u0131r.
    Enerji birimleri
    Bak\u0131m ve s\u00fct \u00fcretimi i\u00e7in enerji ihtiya\u00e7lar\u0131 Net Enerji Laktasyon (NEL) birimi olarak ifade edilir. Yemler
    i\u00e7in enerji de\u011ferleri de NEL birimi olarak ifade edilir. Bir yem de\u011feri (NEL) ineklerin bak\u0131m, gebelik, s\u00fct
    \u00fcretimi ve v\u00fccut rezervlerindeki de\u011fi\u015fiklikleri ifade etmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.
    TDN: Toplam Sindirilebilir Besin Miktar\u0131 (Total Digestible Nutrient)
    DE : Sindirilebilir Enerji (Digestible Energy)
    ME : Metabolik Enerji (Metabolic Energy)
    NEL: S\u00fct \u00dcretimi Net Enerjisi (Net Energy Lactation)
    Protein
    Protein v\u00fccudun enzim ve hormon ile ya\u011f ve kemik d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm dokular\u0131n\u0131 (Kas, deri, organlar, fet\u00fcs)
    olu\u015fturur ve onar\u0131r. Protein v\u00fccudun metabolik i\u015flemleri, b\u00fcy\u00fcme ve gebelik i\u00e7in gereklidir. Protein
    ayn\u0131 zamanda s\u00fct \u00fcretimi i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.
    Proteinler \u00e7e\u015fitli amino asit molek\u00fcllerinden olu\u015fur. Amino asitler, s\u00fct, doku b\u00fcy\u00fcmesi ve gebelikte
    fetus geli\u015fimini sa\u011flayan protein \u00fcretimi i\u00e7in yap\u0131 ta\u015flar\u0131d\u0131r.
    \u0130nekler metabolik \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in 25 farkl\u0131 amino aside ihtiya\u00e7 duyar. Bunlarda 15 tanesi ine\u011fin kendi
    metabolizmas\u0131 taraf\u0131ndan \u00fcretilebilir. Geri kalan ve ‘Gerekli Amino Asitler’ olarak adland\u0131r\u0131lan di\u011fer 10
    tanesi ise; beslenme yoluyla (diyet protein) veya i\u015fkembe i\u00e7inde mikroplar\u0131n sindirimi yoluyla
    (mikrobiyal protein) sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.
    Protein genellikle ham protein olarak \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr.
    Ham protein
    Besinsel proteinler genellikle Ham protein (Crude Protein – CP) olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Ham protein oran\u0131
    (%HP), yem i\u00e7indeki azot (N) miktar\u0131na g\u00f6re hesaplan\u0131r:
    Ham protein (%) = Yem azot i\u00e7eri\u011fi (%) x 6.25
    Azotun bir k\u0131sm\u0131 (Ger\u00e7ek Protein) proteinde bulunur. Ancak, farkl\u0131 azot kaynaklar\u0131 da vard\u0131r. Di\u011fer azot
    kaynaklar\u0131na ‘Protein olmayan azot’ (NPN) ad\u0131 verilir. Bu nedenle ham protein \u015fu \u015fekilde de ifade
    edilebilir:
    Ham protein = Ger\u00e7ek besinsel protein + Protein olmayan azot
    \u0130\u015fkembedeki mikroplar yeterli enerji sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda, protein olmayan azotu ger\u00e7ek proteine
    d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilir. Bu nedenle, her iki azot kayna\u011f\u0131 inekler taraf\u0131ndan protein kayna\u011f\u0131 olarak kullan\u0131labilir.
    Ham protein bile\u015fenleri a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6sterilmi\u015ftir:
    Protein olmayan azot (NPN)
    Protein olmayan azot (NPN) asl\u0131nda protein de\u011fildir, sadece basit azottur. \u0130\u015fkembedeki mikroplar
    protein olmayan azotu mikrobiyal proteine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in enerji kullan\u0131r. Otlayan ineklerde ise,
    i\u015fkembe mikroplar\u0131 protein olmayan azotu sadece% 80 verim ile kullan\u0131r (ger\u00e7ek protein ile
    kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda). Bu durum ham proteinin t\u00fcm de\u011ferini azalt\u0131r.
    \u00dcre protein olmayan azot kayna\u011f\u0131d\u0131r. Ancak, zehirlenmeyi \u00f6nlemek i\u00e7in, \u00fcre bir inek beslenmesinin
    %1’den fazla olmamal\u0131d\u0131r.
    \u0130\u015fkembede par\u00e7alanabilir protein (RDP)
    \u0130\u015fkembede par\u00e7alanabilir protein (RDP) yemin i\u00e7inde bulunan ve i\u015fkembede par\u00e7alanarak
    (sindirilerek) mikroplar taraf\u0131ndan kullan\u0131lan proteinlerdir. \u0130\u015fkembede yeterli enerji (\u00f6zellikle
    karbonhidrat) mevcut ise, sindirilmi\u015f RDP mikrobiyal protein \u00fcretmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.
    Par\u00e7alanamaz protein (RUP)
    Par\u00e7alanamaz protein (RUP) i\u015fkembede sindirilemeyen besinsel proteinlerdir. Ba\u011f\u0131rsaklarda
    sindirildi\u011finden ‘by-pass protein’ olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.
    \u0130\u015fkembede sindirim i\u015flemi g\u00f6rmeden ge\u00e7en (RUP haline gelen) beslenmedeki protein oran\u0131, proteinin
    mikroplar\u0131n par\u00e7alamas\u0131na engel olabilecek niteli\u011fi ile do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu nitelik, yemlere \u0131s\u0131 veya
    kimyasallar ile i\u015flem yap\u0131larak art\u0131r\u0131l\u0131r. Ancak, proteine ‘a\u015f\u0131r\u0131 koruma’ i\u015flemi uyguland\u0131\u011f\u0131nda, t\u00fcm
    ba\u011f\u0131rsak boyunca hareket eder ve sindirilmeden d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r.
    Yemlerdeki RUP oran\u0131 ayn\u0131 zamanda toplam al\u0131nan yem miktar\u0131na ve yemin i\u015fkembedeki ak\u0131\u015f h\u0131z\u0131na
    ba\u011fl\u0131d\u0131r. B\u00fcy\u00fck miktarda yem t\u00fcketimi ve i\u015fkembedeki h\u0131zl\u0131 ak\u0131\u015f, mikrobiyal sindirim ger\u00e7ekle\u015fmeden
    besinler i\u015fkembeden ge\u00e7ti\u011finden, daha fazla proteinin i\u015flem g\u00f6rmeden RUP olarak ba\u011f\u0131rsaklara
    ge\u00e7mesine neden olur.
    K\u00f6rpe, su i\u00e7eri\u011fi y\u00fcksek gen\u00e7 \u00e7a\u011fdaki bitkilerin i\u00e7erdi\u011fi NPN bile\u015fiklerinin miktar\u0131 ger\u00e7ek proteinlere
    g\u00f6re \u00e7ok daha fazla oldu\u011fundan (nitrat ve nitrit formunda bulunurlar), fazla miktarda t\u00fcketilme
    durumunda zehirleyici etki yaparlar.
    Yemdeki ham proteinin ne kadar\u0131n\u0131n RDP (i\u015fkembede par\u00e7alanabilir) ve ne kadar\u0131n\u0131n RUP (i\u015fkembede
    par\u00e7alanamaz) oldu\u011fu a\u015fa\u011f\u0131daki etkenlere ba\u011fl\u0131d\u0131r:
    \uf0b7 Kuru madde al\u0131m\u0131
    \uf0b7 Yemin i\u015fkembede kalma s\u00fcresi
    \uf0b7 Yeme yap\u0131lan i\u015flem derecesi
    \uf0b7 Al\u0131nan toplam protein miktar\u0131
    \uf0b7 \u0130\u015fkembedeki mikroplar i\u00e7in sa\u011flanan sindirme enerjisi
    Yukar\u0131da belirtilen etkenlere ba\u011fl\u0131 olarak, farkl\u0131 ko\u015fullarda yem alan her inek i\u00e7in RDP ve RUP oranlar\u0131
    da farkl\u0131 olacakt\u0131r.
    \u0130ne\u011fin protein ihtiya\u00e7lar\u0131
    Bir ine\u011fin ihtiyac\u0131 olan protein miktar\u0131 ine\u011fin;
    \uf0b7 B\u00fcy\u00fckl\u00fck,
    \uf0b7 B\u00fcy\u00fcme,
    \uf0b7 S\u00fct \u00fcretimi,
    \uf0b7 Gebelik d\u00f6nemine
    ba\u011fl\u0131d\u0131r.
    Ancak, s\u00fct \u00fcretimi protein ihtiyac\u0131n\u0131 belirleyen en \u00f6nemli etkendir. A\u015fa\u011f\u0131daki tablo s\u00fct \u00fcretiminin farkl\u0131
    d\u00f6nemlerinde ham protein ihtiyac\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.
    Protein ham protein, i\u015fkembede par\u00e7alanabilen protein (RDP) veya par\u00e7alanamaz protein (RUP)
    olarak \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr.
    Farkl\u0131 s\u00fct \u00fcretim d\u00f6nemlerinde ineklerin ham protein ihtiyac\u0131 (KM %’si)
    Bir s\u00fcr\u00fcn\u00fcn protein ihtiya\u00e7lar\u0131 hesaplan\u0131rken ham protein protein, RDP veya RUP de\u011ferleri
    kullan\u0131labilir. Ancak, RDP ve RUP i\u00e7in hesaplanan de\u011ferler tahmine dayal\u0131d\u0131r.
    RDP ve RUP ihtiyac\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in, i\u015fkembe mikroplar\u0131n\u0131n ve inek protein gereksinimleri dikkate
    al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, \u00fcretilen mikrobiyal protein (i\u015fkembeden at\u0131ld\u0131ktan sonra) miktar\u0131n\u0131n da
    hesaplanmas\u0131 gerekir. Herhangi bir protein eksikli\u011fi di\u011fer protein kaynaklar\u0131 (\u00f6rne\u011fin RUP) taraf\u0131ndan
    kar\u015f\u0131lan\u0131r. Ancak, mikrobiyal protein veya al\u0131nan RUP nin tamam\u0131 inek taraf\u0131ndan kullan\u0131lmaz.
    K\u00fc\u00e7\u00fck ba\u011f\u0131rsa\u011fa ula\u015fan amino asitin sindirilebilirli\u011fi hem de yem al\u0131m\u0131 gibi fakt\u00f6rler inek taraf\u0131ndan
    kullan\u0131lan protein t\u00fcr\u00fc ve miktar\u0131n\u0131 etkiler. Sonu\u00e7 olarak, RDP ve RUP ihtiya\u00e7lar\u0131 sadece tahmini olarak
    hesaplanabilir.
    S\u00fct \u00fcretiminin RDP ve RUP ihtiya\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde etkisi
    S\u00fct \u00fcretimi belli bir seviyenin \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, beslenmedeki proteinin bir k\u0131sm\u0131 RUP olmal\u0131d\u0131r.
    \u0130\u015fkembede \u00fcretildikten sonra sindirim i\u00e7in ince ba\u011f\u0131rsa\u011fa g\u00f6nderilen mikrobiyal proteini RDP
    kullanarak \u00fcretme konusunda i\u015fkembenin bir kapasite s\u0131n\u0131r\u0131 vard\u0131r.
    \u0130\u015fkembeden \u00e7\u0131kan mikrobiyal protein 12 litreye kadar s\u00fct \u00fcretimini sa\u011flayabilir. Di\u011fer bir deyi\u015fle, s\u00fct
    \u00fcretimi 12 litre veya daha az oldu\u011fu zaman, beslenmedeki t\u00fcm protein RDP (mikroplar\u0131n
    kullanabilece\u011fi protein) olabilir.
    Bununla birlikte, 12 litre \u00fczerinde s\u00fct \u00fcretimi i\u00e7in, beslenmedeki proteinin bir k\u0131sm\u0131 RUP olmal\u0131d\u0131r. S\u00fct
    \u00fcretimi artt\u0131k\u00e7a RUP ihtiyac\u0131 artar.
    Protein yemleri
    \u00dcrede azot miktar\u0131 \u00e7ok y\u00fcksektir. 6,25’lik ham protein fakt\u00f6r\u00fc \u00fcredeki azot y\u00fczdesi ile
    kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ham protein %’si 100’\u00fcn \u00fczerine \u00e7\u0131kar.
    \u00dcre genel bir azot kayna\u011f\u0131d\u0131r, ama bir protein de\u011fildir. Hi\u00e7 bir enerji de\u011feri yoktur ve potansiyel olarak
    %100 i\u015fkembede par\u00e7alanabilir. \u00d6zellikle yem kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 ve ticari yemler i\u00e7inde ger\u00e7ek protein
    kaynaklar\u0131 i\u00e7in bir ikame olarak kullan\u0131l\u0131r.
    \u00dcre, sadece tah\u0131l taneleri veya m\u0131s\u0131r silaj\u0131 gibi enerji kaynaklar\u0131 ile birlikte beslemede kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda
    etkilidir. \u00dcrenin sadece i\u015fkembesi tam olarak \u00e7al\u0131\u015fan hayvanlara ve al\u0131nan toplam KM miktar\u0131n\u0131n en
    fazla %1’i oran\u0131nda verilmesi \u00f6nerilir.
    Tane baklagiller hem protein hem de enerji a\u00e7\u0131s\u0131ndan iyi bir kaynak oldu\u011fundan \u00e7ok ama\u00e7l\u0131 olarak
    kullan\u0131labilir. Ancak, i\u00e7erdi\u011fi protein rumende par\u00e7alanabilir.
    Bitkilerden elde edilen proteinlerdeki UDP seviyesi genellikle orta d\u00fczeydedir.
    Protein yemlerinin s\u00fct verimine etkisi
    Protein i\u00e7eri\u011fi y\u00fcksek yemler hayvandaki ger\u00e7ek bir protein eksikli\u011fini gidermek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131klar\u0131nda
    iyi bir s\u00fct verim art\u0131\u015f\u0131 elde edilebilir. Aksi takdirde, par\u00e7alan\u0131r ve pahal\u0131 bir enerji takviyesi olarak
    verimsiz kullan\u0131lm\u0131\u015f olur.
    Gereksinimden fazla verilen protein ya da besinsel protein kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in gereken enerji yetersizli\u011fi s\u00fct
    verimini olumsuz etkiler.
    Enerji v\u00fccuttan a\u015f\u0131r\u0131 proteini atmak i\u00e7in gereklidir.
    Protein yemlerine yap\u0131lan i\u015flemler
    Protein i\u00e7eri\u011fi y\u00fcksek yemlere yap\u0131lan i\u015flem bu yemlerin daha verimli kullan\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flar. Baklagiller
    veya ya\u011fl\u0131 tah\u0131llar\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131 veya \u00f6\u011f\u00fct\u00fclmesi sindirim oran\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r.
    Protein i\u00e7eri\u011fi y\u00fcksek yemlere yap\u0131lan \u0131s\u0131l veya kimyasal i\u015flem i\u015fkembede par\u00e7alanma oranlar\u0131n\u0131 azalt\u0131r
    (bypass etkisini art\u0131r\u0131r).
    Ancak, a\u015f\u0131r\u0131 \u0131s\u0131 uygulamalar\u0131 ayn\u0131 zamanda ince ba\u011f\u0131rsakta UDP sindirilme i\u015flemini azaltabilir.
    Yetersiz protein belirtileri
    Erken laktasyon d\u00f6neminde, ine\u011fin enerji dengesi olumsuz y\u00f6nde etkilendi\u011finden, yetersiz protein
    belirtileri g\u00f6r\u00fcleblir. Bu d\u00f6nemde, ine\u011fin enerji ihtiyac\u0131 ald\u0131\u011f\u0131, yemlerin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131ndan daha fazla
    oldu\u011fundan v\u00fccut kondisyonunu kaybeder.
    \u0130\u015fkembedeki mikroplar proteine i\u015flem yapmak i\u00e7in enerjiye ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131ndan, ine\u011fin ald\u0131\u011f\u0131
    enerjinin yetersiz oldu\u011funda, protein i\u015fkembede daha az i\u015flem g\u00f6r\u00fcr. Sonu\u00e7 olarak, ine\u011fin temel
    protein kayna\u011f\u0131 olan mikrobiyal protein azal\u0131r.
    \u0130ne\u011fe verilen protein i\u00e7eri\u011fi y\u00fcksek yemleri art\u0131rarak s\u00fct i\u00e7eri\u011finde bir protein art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in,
    ine\u011fin ger\u00e7ekten besinsel protein eksikli\u011fi oldu\u011funun belirlenmesi gerekir.
    Protein eksikli\u011finde, mikrobiyal b\u00fcy\u00fcme azal\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, mikrobiyal fermentasyon azal\u0131r ve ine\u011fe
    daha az enerji sa\u011flan\u0131r. Besinsel enerji a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapatmak i\u00e7in kilo kaybeder.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Bir s\u00fct ine\u011fi enerjiyi y\u00fcr\u00fcmek, otlamak, nefes almak, sa\u011f\u0131m ve gebe kalmak i\u00e7in kullan\u0131r. Enerji, s\u00fctineklerinin s\u00fct \u00fcretimi i\u00e7in en \u00f6nemli gerekliliktir.Enerji:\uf0b7 S\u00fct verimini,\uf0b7 S\u00fct i\u00e7eri\u011fini (ya\u011f ve protein miktar\u0131),\uf0b7 V\u00fccut a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131etkiler.Yemdeki enerji, yemlerin ine\u011fin fonksiyonlar\u0131n\u0131 yerine getirmesine ve \u00fcretkenli\u011fine sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 katk\u0131n\u0131n\u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcd\u00fcr. T\u00fcm yemlerin br\u00fct enerji de\u011feri vard\u0131r.Br\u00fct enerjinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 d\u0131\u015fk\u0131da kaybolur. \u0130nek taraf\u0131ndan …
    Devam\u0131n\u0131 oku Enerji<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9250,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-9178","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bloglar"],"jetpack_featured_media_url":"http:\/\/www.dirilisyem.com\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/WhatsApp-Image-2026-04-04-at-18.17.101.jpeg","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.dirilisyem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9178","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.dirilisyem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.dirilisyem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dirilisyem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dirilisyem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9178"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.dirilisyem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9178\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9179,"href":"http:\/\/www.dirilisyem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9178\/revisions\/9179"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dirilisyem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9250"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.dirilisyem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9178"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dirilisyem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9178"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dirilisyem.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9178"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}